Jubileum – Loge Willem Frederik Karel

200 jaar vrijmetselarij en 80 jaar vrijheid in Den Helder

De loge vierde dit van september 2025 tot en met juni 2026 met een uitgebreid programma

Deze bijzondere gebeurtenis, een vereniging die al 200 jaar actief is, kan dit niet ongemerkt voorbij laten gaan. De jubileum commissie heeft hiervoor een bijzonder programma samengesteld dat de geschiedenis laat herleven maar ook hoe de vrijmetselarij nog steeds een belangrijke bijdrage levert in de huidige maatschappij. Ook WOii heeft diepe sporen getrokken in onze loge. Terug kerende thema’s in de lezingen waren de vrijheid van denken, de invloed van dictatoriale en autocratische beginselen op deze vrijheid van denken en handelen, maar ook de verandering van kunst, symboliek en muziek door de jaren heen.

Lezingen – verhalen verbinden

In het jubileumjaar zijn er 8 culturele avonden met lezingen en muziek georganiseerd voor iedereen met een kleine expositie van typische vrijmetselaars attributen.

Een terugblik op de lezingen:

16 sep 2025 (Bibliotheek) Jan Kikkert (Historie). Jan heeft een historisch perspectief gegeven over de ontstaansgeschiedenis rond 1820 van de vrijmetselarij en de vereniging van ’t Nut tot Algemeen in Den Helder; verenigingen die heden ten dage nog bestaan en actief zijn. Dit tegen de achtergrond van die tijd. Napoleon was net verslagen en men reisde nog per paard of koets, de trekschuit en benenwagen. Hoe de stad en beide verenigingen zich in die 200 jaar ontwikkelt hebben, ze de oorlog doorstaan hebben en over hun hedendaags maatschappelijke positie.
21 okt 2025 (Vredeskerk) Matt Herben : GEANNULEERD wegens familieomstandigheden Hij is een Nederlands politicus, journalist en voormalig ambtenaar die landelijk bekend werd als woordvoerder, fractievoorzitter en politiek leider van de Lijst Pim Fortuyn en later in de tweede kamer kwam. Hij heeft diverse boeken geschreven over vrijheid van denken in religie, politiek en vrijmetselarij. Een innemende persoonlijkheid en een goede verteller.

18 nov 2025 (Vredeskerk) Arthur van Dijk (Muziek) duikt met U in het leven en werk van de componist Willem Pijper met veel muziek, citaten uit de biografie en beeldende kunst. Hij wordt gezien als een van de belangrijkste Nederlandse componisten uit de eerste helft van de twintigste eeuw, die een indrukwekkend muzikaal oeuvre componeerde en honderden essays en recensies schreef maar desondanks weinig bekend is geraakt. Laat U verrassen door een zeer boeiende persoonlijkheid die in zijn korte maar heftige en rusteloze leven naast componist ook schrijver, dichter, vrijdenker en vrijmetselaar was.
20 jan 2026 (Logegebouw) Leonard Jonkers stelt u de vraag “Is er een antwoord op polarisatie en intolerantie?” Leonard is sinds juni 2022 de voorzitter van het landelijk hoofdbestuur van de vrijmetselarij en zal u meenemen in hoe het gedachtengoed van de vrijmetselarij ons verder zou kunnen helpen in deze complexe wereld waarin polarisatie groter is dan verbinden en tolerantie en verdraagzaamheid verder weg lijken dan ooit. Spinoza was bijna 400 jaar geleden één van de inspiratoren van de Verlichting en wordt beschouwd als een van de grondleggers van het rationalisme. Het kantelpunt tussen de profeet en de professor. Het zijn de dilemma’s van deze tijd: verbinden versus polarisatie, verdraagzaamheid versus intolerantie, verlichting versus dogma’s. De vrijmetselarij is al eeuwen oud, maar wordt vaak niet met deze begrippen verbonden. Hoe zit dat nou precies?
17 feb 2026 (Logegebouw) Marjan Slob (Filosofie) Vrijheid: doen wat belangrijk voor je is. Vrijheid is belangrijk voor een goed, mooi en fijn leven. Maar dat verlangen naar vrijheid stuit op complicaties. Een politieke: wat als mijn vrijheid ten koste gaat van die van jou? En dan is er die filosofische klassieker: wat kunnen we eigenlijk bedoelen met vrijheid? In een wetenschappelijk wereldbeeld gehoorzaamt het menselijke gedrag uiteindelijk aan natuurwetten. Stel dat je al die wetten kende, en alles wist van iemand, dan zou je in principe precies kunnen voorspellen wat die persoon zou doen. Dat maakt het hele idee van vrije wil tot een illusie. Marjan Slob (filosoof en Denker der Nederlanden 2023-2025) zal dit wetenschappelijke wereldbeeld verder toelichten, en er een ander verhaal naast plaatsen. Misschien hebben we wel een verkeerd idee van wat vrijheid eigenlijk is, stelt ze. We koppelen vrijheid snel aan ‘kiezen’ en ‘willen’. Terwijl vrijheid misschien veeleer over toewijding gaat. Zie ook haar meest recente essay “De daad van vergiffenis“.
17 mrt 2026 (Logegebouw) Birgit Baumann (De vrouw) Tot een kleine anderhalve eeuw geleden was vrijmetselarij alleen voor mannen. In Frankrijk ontstond door het opkomen van de vrouwenemancipatie de ‘gemengde’ vrijmetselarij, dus voor mannen én vrouwen. Na de tweede wereldoorlog ontstonden in Europa ook organisaties van louter vrouwelijke vrijmetselaren. Daar zijn meer dan 20.000 vrouwen lid van. In alle ons omringende landen bestaan inmiddels al lang organisaties voor vrouwelijke vrijmetselarij. Birgit Baumann (voorzitter van het landelijk hoofdbestuur van de vrouwelijke vrijmetselaren) laat zien hoe zij op eigentijdse wijze aan het werk zijn georiënteerd op de Nederlandse cultuur en op de maçonnieke gebruiken hier te lande. Uiteraard gaan zij hun eigen weg, al zoekend naar wat bij ons als vrouwen van nu past, zonder de traditie van bijna drie eeuwen Nederlandse vrijmetselarij geweld aan te doen. Het speelse en tegelijk ernstige karakter met diepe betekenissen is het waard om met aandacht en liefde te bestuderen en te beoefenen.
21 apr 2026 (Bibliotheek) Wouter Maas van Buro Boeiend (Kunst) Hij neemt U mee in zijn zoektocht naar de symboliek in de kunst. Hij richt zich daarbij op de licht symboliek, de bouw symboliek en de getallen symboliek. Welke betekenis heeft of had de kunstenaar daarmee voor ogen, wat is de huidige opvatting over deze symboliek en is die veranderd in de tijd? Symbolen vormen de bouwstenen van de identiteit en het geheugen van de samenleving. Ze vertellen verhalen, dragen betekenissen over en verbinden mensen met hun geschiedenis, waarden en tradities. Maar ook de cultuur is van belang, immers eenzelfde symbool kan in een andere cultuur een heel andere betekenis hebben, soms zelfs het tegenovergestelde. Zo geldt dat ook voor de tijd, is de symboliek in de 16e en 17e eeuw nog gelijk aan het heden?
16 jun 2026 (Bibliotheek) Corrine Kramer (Vrijheid) De BonnenKoningin Jacoba van Tongeren gaf leiding aan de verzetsgroep 2000. Een veelal onbekende verzetsgroep, die zich inspande voor voedselbonnen voor onderduikers. Na de capitulatie op 14 mei 1940 werd deze groep versterkt door beroepsmilitairen van de Kon.Marine, woonachtig in Den Helder. Jacoba was de dochter van Hermanus van Tongeren, de voorzitter van de Nederlandse Vrijmetselarij in WOii. De verzetsgroep kon zo gebruik maken van het netwerk van vrijmetselaren en beschikken over financiële middelen. Jacoba was een doortastende vrouw geworden, mede door de opvoeding, de scholing en de levenshouding die zij van haar vader heeft meegekregen in Indonesië.

De 5e donderdag van de maand – Verhalen Verbinden – in het Logegebouw

Mensen en verhalen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wij groeien door verhalen aan elkaar te vertellen. Zo leren wij de wereld om ons heen kennen. Waar ruimte wordt gemaakt voor vertellen ontstaat een plek waar wij leren van ervaringen van elkaar, jongeren en ouderen. Verhalen zijn geen informatiedragers, maar voertuigen van praktische wijsheid die het leven richting geven.

Op 30 oktober 2025 ging het over het verleden en de toekomst van de Loge in samenhang met de maatschappelijke, culturele en economische ontwikkeling van de Kop van Noord Holland. Aan de hand van een serie dia’s hebben Peter Baanstra en Ed Antoine de belangstellenden meegenomen in deze tijdreis.

Op 29 januari 2026 verteld Willem van de Paard over hoe het de Loge is vergaan in WOii. Op donderdag 9 mei 1940 is er nog een reguliere Loge bijeenkomst. Na een boeiende lezing en met daarna een gedachtenwisseling over het onderwerp gaan de broeders niets vermoedend naar huis. Niemand heeft het minste vermoeden dat op 10 mei de oorlog zal uitbreken ………

Op 26 februari 2026 verteld Ron van Kessel over de ‘wereld van de bijen’. Een kijkje op de (honing)bij die al ruim 100 miljoen jaar oud is, maar waarvan we nog steeds niet alles weten. Over de bijen, hun organisatie, de honing, het nut, de iemker, het oogsten. Er is zoveel te vertellen over de bij, dat op een avond als deze slechts het tipje van de sluier kan worden gelicht.

Op 30 april 2026 neemt Jan Vogelij ons mee naar het heden en toekomst van de Vrijmetselarij en de relevantie ervan in het maatschappelijk verkeer. Alhoewel traditie, in de vorm van ritualen en symboliek, hoog wordt gehouden, is het denken en handelen van de vrijmetselaar zeer eigentijds en heeft hij oog voor de veranderingen in de moderne samenleving. Hij streeft ernaar dit vanuit de maconnieke kaders invulling te geven, zoals het zoeken naar wat ons (ver)bindt en wegnemen wat ons scheidt.

De 1e zaterdag van de maand – Koffieochtend

Elke 1^e zaterdag van de maand tussen 10.00 en 12.00 is er in de loge een koffieochtend en kun je vrij binnen lopen om eens te praten over de vrijmetselarij en ons logegebouw bekijken. De aanwezige leden van de loge vertellen en beantwoorden vragen over de vrijmetselarij in het algemeen, over onze loge en wat ons bindt. Deze ochtenden staan open voor zowel mannen als vrouwen.

flyer jubileum programma boekje 200 jaar vrijmetselaren in Den Helder

Jubileumaandenken

In het kader van het 200 jarig bestaan is een boekje uitgegeven ‘200 jaar vrijmetselarij en 80 jaar vrijheid in Den Helder’ Dit is in de Loge en bij de Bruna in de stad (Keizerstraat) verkrijgbaar zijn tegen een geringe vergoeding. Ook is er een rever-pin, een speldje, uitgegeven voor de ‘vrienden van WFK’. Als u een e-mail adres achter laat, blijft u op de hoogte van wat er in onze Loge georganiseerd word.

VM magazine – Vrijheid en Vrijmetselarij

In ons magazineis ook ruim aandacht voor het thema Vrijheid. In de Loge liggen diverse nummers van het magazine die u kunt meenemen om een indruk te krijgen van de Vrijmetselarij. Bent U benieuwd hoe het de loge in de periode ’40 – ’45 is vergaan? Dit alles is te lezen in een artikel van Willem van der Paard.

Hoe het begon ….

Het jaar 1823 begint met de koudste maand sinds metingen zijn verricht. Het bestuur van het departement van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen in Helder, opgericht 6 december 1822 door Pieter d’Armandville en Johannes Schermerlé, komt vaak en meestal kort bijeen. Keer op keer treden nieuwe leden – na ballotage – toe. Zelfs twee honoraire leden; zij kunnen van nut zijn voor het departement, al beschikken zij niet over veel geld. Op gezette tijden worden lezingen, voordrachten gehouden. Zo verzorgt de voorzitter Pieter d’Armandville op 3 maart 1823 een voordracht met als titel: ‘De bestemming van den Mensch’.

In de gesprekken tussen Pieter en Johannes komt ook de vrijmetselarij ter sprake. Ja, Pieter is vrijmetselaar. In Frankrijk is de vrijmetselarij wijdverbreid. Daaronder zijn nogal wat militaire loges. Veel militaire loges beschikken niet over een gebouw; zij zijn mobiel en vergezellen de regimenten. Daarom worden zij veldloges genoemd. Het vrijmetselaarschap geeft vaak toegang tot een militaire carrière.

In Helder vindt hij een gewillig oor, niet alleen bij zijn secretaris Schermerlé, maar ook bij veel leden van het departement van de Maatschappij tot Nut van ‘t Algemeen. De procedure om een loge op te richten, is vrijwel gelijk aan die welke is gevolgd bij de oprichting van het departement. Pieter stelt hen voor om een loge te stichten. In oktober 1825 gaat een verzoek uit naar het hoofdbestuur in ’s-Gravenhage, om een loge te mogen oprichten, dragende de naam Willem Frederik Karel, met als kleuren oranje en wit. Het is de tijd waarin prins Frederik Grootmeester is. Het hoofdbestuur behandelt het verzoek in zijn vergadering van 19 november 1825, de datum van oprichting van de loge Willem Frederik Karel. De brief van het hoofdbestuur is gedateerd 23 november, de zogenaamde constitutiebrief, en is ondertekend door prins Frederik.

Weliswaar hebben we onze constitutiebrief ontvangen, maar helaas, het jaargetijde staat een directe installatie van de loge in de weg. Wel mag de loge onder voorwaarden gaan werken. Reizen in die tijd is niet eenvoudig: er is nog geen spoorlijn en verharde wegen zijn schaars. De reis naar Helder gaat met de trekschuit tot ‘t Zand en verder met de postwagen. Eindpunt is het koffiehuis De Rode Leeuw. Voor wat betreft het weer is eind 1825, begin 1826, een slecht jaargetijde.

Zoals toegestaan door het hoofdbestuur gaat de loge van start. De eerste functionarissen van de nieuwe loge zijn, naast Pieter d’Armandville, de heren Pieter van der Zanden, Jean Baptistz van Meerbeecke, Johannes Schermerlé, Franciscus van Straten, Pieter Ruardi (de eerste plattelandsdokter die zich in 1824 vestigt in Helder), Jan de Jong en George Hackett. De loge groeit en bloeit. Zij die aankloppen, hebben uiteenlopende beroepen: timmerman, horlogemaker, schilder, adelborst, officier, aannemer, scheepskapitein. De bijeenkomsten zijn op de vrijdagavond, in de achterzaal van het etablissement Concordia aan de Kanaalweg. Op een perceel ergens tussen het Westplein (nu Helden der Zeeplein) en de plek waar in die jaren de synagoge stond. In het voorjaar van 1826, op 8 mei, vindt de installatie van de loge plaats.

Hoe het is …..

Er zijn sinds die tijd vele voorzittend meesters geweest, komt de loge elke donderdag bijeen en bestaat deze nog steeds uit een rijke schakering van broeders met uiteenlopende beroepen.

Maak kennis met ons op een van de dagen zoals aangegeven in ons activiteitenkalender WFK inZicht. Wellicht tot dan!